أبو علي سينا

مقدمهء مصحح 56

كنوز المعزمين ( فارسى )

مىگويند - و چون عدد سطور را از وفق تفريق كنيم زكات شكل بدست مىآيد . مثلا در مثلّث عدد 45 را بر 3 كه عدد سطور سه اندر سه است بخش كرديم ، خارج قسمت 15 شد [ 15 3 : 45 ] - پس گوييم وفق مثلّث 15 است - آنگاه عدد سه را از وفق كم كرديم حاصل 12 شد [ 12 3 - 15 ] گوييم زكات لوح سه اندر سه 12 است . و در شكل چهار اندر چهار كه عدد سطورش 4 باشد گوييم : [ 34 4 : 136 ] پس وفق مربّع 34 است - باز گوييم [ 30 4 - 34 ] پس زكات مربّع 30 باشد . - و همچنين در لوح پنج اندر پنج گوييم [ 65 5 : 325 ] و [ 60 5 - 65 ] بدين سبب وفق مخمّس را 65 و زكات آن را 60 تعيين مىكنيم . در شكل صد اندر صد كه بدان اهميّت بسيار مىدهند چون ضلعش 100 و خانهء آخر يعنى مجموع خانه‌هاى آن ده هزار است ( 10000 ) ، مطابق قاعدهء مزبور حاصل جمع اعداد ترتيبى از يك تا ده هزار مىشود پنجاه ميليون و پنج هزار كه حاصل ضرب ده هزار و يك ، در پنج هزار است [ 50005000 5000 * 10000 + 1 ] - و چون آن را بر عدد 100 كه عدّهء سطور آن شكل است تقسيم ، يا دو صفر آخر آن را حذف كنى پانصد هزار و پنجاه ( 500050 ) مىشود كه وفق لوح صد اندر صد است - و چون 100 را كه عدد سطور شكل است از آن كم كنى باقى مانده ( 499950 ) زكات صد اندر صد است و در پر كردن اين لوح بايد آن را بمربّعات تحويل كنند .